Trbusni ples
Trbušni ples
Trbušni ples ili orijentalni ples je naziv kojim se oznacavaju srednjoistocni i bliskoistocni plesni stilovi.
Na arapskom jeziku poznat je kao raqs sharqi ("ples istoka") ili ponekad raqs baladi ("narodni ples").
Sam naziv trbušni ples najverovatnije je izveden od francuske fraze dance du ventre ili ples trbuha. Vecina modernih plesacica/a prihvatila je ovaj izraz kao svesnu cinjenicu, dok drugi gledaju na taj naziv kao na nešto što su izmislili turisti koji su posetili podrucje Bliskog istoka u ranom 19. veku.
U zemljama njegovog porekla, devojcice i decaci pocinju uciti plesati od rane mladosti. Kao i kod mnogih drugih društvenih plesova, uci se neformalno kroz promatranje i oponašanjem starijih plesaca tokom proslava na slavljima kao što su vencanja i ostala društvena okupljanja za zabavu i veselje.
Danas zbog povecanog interesa za ovu plesnu formu, po citavom svetu su se poceli nuditi kursevi za njegovo poducavanje, a i razvijati plesna studija za daljnje usavršavanje. Tako su osposobljeni plesaci u stanju da podele svoje znanje koje im je preneseno od izvornih plesaca koji su stvorili takve plesne forme.
Porijeklo plesa
Oko tocnog porekla ove plesne forme se još uvek raspravlja izmedu plesnih zanesenjaka, pogotovo s obzirom na ograniceno strucnu istraženost same teme. Vecinu istraživanja na ovom podrucju su proveli plesaci pokušavajuci da razumiju porijeklo ovog plesa. Ipak, cesto zanemarivana cinjenica da se na Srednjem i Bliskom istoku uglavnom pleše u svrhu slobodnog druženja i zabave prije nego radi svecanih profesionalnih nastupa u nocnim klubovima, dovelo je do sve veceg nerazumevanja prave prirode ovog plesa i omogucilo je da se pojave mnoge protivrecne teorije o njegovom poreklu. Buduci da trbušni ples predstavlja zapravo stapanje mnogih plesnih oblika on ima mnogo razlicitih izvora - vecinu cine narodni plesovi.
Neke od brojnih teorija o porijeklu ovog plesnog stila:
on potice iz Grcke, širio se sa Alexandrom Velikim ,
on potice od autohtonih plesaca iz starog Gornjeg Egipta ,
on potice iz religijskih rituala prema ženskim božanstvima, koje su izvodile svecenice u hramovima,
predstavlja deo tradicionalnog odgoja u zemljama njegovog porekla,
proširio se zahvaljujuci migraciji Roma i drugih srodnih društvenih skupina sa poreklom iz Indije.
Od svih navedenih teorija, najpoznatija je teorija kako trbušni ples potice od verskih obrednih plesova. Ta ideja se najcešce pojavljuje u glavnim clancima koji se odnose na ovu temu, a cini se da postoji i niz arheoloških dokaza koji ju podupiru. Stare iskopine i artefakti koji prikazuju lagano zaobljenu žensku figuru naglašenih bokova i grudi podupiru antropološke teorije o visokom položaju ženskih likova u arhaicnoj božanskoj strukturi, upravo zbog svoje sposobnosti da mogu roditi. Rane poganske zajednice cesto su obožavale matrijarhalna božanstva i velicale fascinantnu sposobnost žene da kreira novi život. To su povijesni dokazi koji povezuju ritualne plesove plodnosti ovih kultura (koji su bili simbolicno predocenje cina rodenja) sa današnjim trbušnim plesom. Oštri pokreti kukovima i namjerno stezanje trbušnih mišica ukazuju na jaku vezu s "ponašanjem" ženskog tela tokom trudova i poroda.
Bez obzira kako je zapoceo, ples ima dugu istoriju u Africi, Srednjem i Bliskom istoku. Iako su bile provedene zabrane u Islamu (za sljedbenike Islama ples, pevanje i muzika deo su društvenih rituala koji se izvode iskljucivo u posebnim prilikama kao što su porodicne proslave) koje su se odnosila na zabranu prikazivanja ljudi u plesu na slikama, ipak je sacuvano nekoliko prikaza plesa kroz pred-Islamski i Islamski svet. Knjige kao što su Umetnost i arhitektura Islama prikazuju slike plesaca na zidovima palace. Isto tako i Perzijanske minijaturne slike iz 12. i 13. stoljeca prikazuju iste motive.
Izvan Bliskog istoka, raqs sharqi ples je postao popularniji tokom Romantike u 18. i 19. stoljecu. Povecao se broj turista na podrucju Bliskog istoka i umetnici su poceli prikazivali njihovo tumacenje života u haremu u Osmanskom Carsvu. Plesne skupine bile su unajmljivane od strane stranih narucitelja i odvodene u London, Pariz ili Chikago kako bi prezentirale svoju jedinstvenu glazbu i ples. Njihova umetnost bila je hvaljena, ali i smatrana "raskalašenom" zbog - za tadašnje pojmove - skandaloznog prikaza ljudskog tela. Neki plesaci su bili prikazani u prvim filmovima. Na primjer kratki film Fatmin ples, bio je široko distribuiran u malenim kinima. Taj film je zbog "raskalašenog" plesa bio naposljetku cenzuriran pod pritiskom javnosti.
Neke zapadnjacke žene pocele su uciti ovaj plesni stil pokušavajuci ga oponašati. Mata Hari služi kao dobar primjer u vezi sa takvom aktivnosti; iako se predstavljala kao Javanska plesacica, njezin mistican nastup povezan je, ne sa indonezijskim plesom vec upravo sa trbušnim plesom. U Chicagu 1893. godine popularnost ovog plesa desetostruko je narasla zahvaljujuci plesacici prozvanoj Little Egypt. Navodno sirijskog podrijetla, Little Egypt pokrenula je valove kontroverzi. Njen ples, baziran na pokretima zdjelice i torza, bio je oponašan od strane samozvanih trbušnih plesacica do takvih granica da je ona protestirala protiv izvrtanja ove njene umjetnicke forme i prikazivanja iste na vulgaran nacin. Velika plesacica Rut St. Denis takoder se upustila u orijentalni stil plesa, pokušavajuci prikazati "orijentalni" ples u obliku baleta. Njezin cilj bio je da sve oblike plesa podigne na razinu cijenjenog umjetnickog oblika (u ranom 20. stoljecu bila je uvrježena predrasuda u Americi kao i u Europi da su trbušne plesacice žene raspuštenog morala).
Plesacica Raqs Sharqia, Chryssanthi Sahar Scharf
Odjeca odnosno kostimi trbušnih plesaca
Buduci da su najpopularnija mesta za trbušne plesove bili i ostali nocni klubovi, taj je oblik prije nego izvorni narodni oblik ovog plesa, ostao je zapamcen u svakodnevnom kontekstu. Kostim koji se sad povezuje uz trbušni ples zove se bedlah (arapski - uniforma) i bio je prihvacen od strane plesaca u Egiptu u 30-im godinama 20. stoljeca i odatle se proširio i na ostale zemlje. Svoj izgled duguje haremskoj fantaziji stvorenoj iz Hollywooda na prekretnici iz 19. u 20. stoljece, prije nego pravoj izvornoj odjeci sa Bliskog istoka.
Vecina kostima ukljucuje gornji deo velicine grudnjaka (uglavnom ukrašen perlicama i/ili novcicima), uski pojas oko struka (takoder ukrašen sa mnogo perlica i/ili novcica) te noge koje su pokrivene sa haremskim hlacama i/ili suknjama (prozracnim, podstavljenim, sa brojnim volanima i sl.). U SAD-u takoder se cesto koristiti veo, radi se o komadu tkanine koji se koristi kod nekih dijelova plesa da se giba oko i naglašava pokrete plesaca.
Tehnike izvodenja plesa
Vecina osnovnih pokreta i tehnika koje se primjenjuju u trbušnom plesu su kružne kretnje koje izoliraju jedan deo tela. Na primjer u krugu koji je paralelan sa podom izoliraju se ili bokovi ili ramena. Uobicajeno je naglašavanje pokreta koristeci se naglim otvaranjima ili zatvaranjima, gdje plesac ili titra ili iskoracuje u predjelu ramena ili bokova. Uobicajena je i fleksibilnost stopala, "kotrljanje" trbušnih mišica, balansiranje razlicitim rekvizitima kao što su košare, macevi ili svijece i plesanje sa raznim oblicima velova, kao i upotreba cinela.
Muškarci u trbušnom plesu
Postoji mnogo rasprava oko toga gdje i kada su se muškarci ukljucili u trbušno plesanje. Mnogi vjeruju da muškarci nemaju što tražiti u ovom obliku umjetnickog izražavanja, što je pogrešno predubjedenje.
Piktografski dokazi u obliku Turskih minijatura izradenih tokom Osmanskog Carstva prikazuju javne izvedbe ovog plesa od strane mladica i djecaka koji su se zvali košeci. Ovi plesaci su bili veoma popularni. Zapravo je sultan zapošljava citave trupe ovih plesaca kao dodatak plesacicama. Dugo se pretpostavljalo da su ti plesaci predstavljali žene, zahvaljujuci cinjenici da su nastupali u širokim razmetljivim suknjama. Usporedba sa plesacicama medutim, pokazuje da je to bio samo kostim koji se nosio zbog dramaticnog efekta izazvanog vrtloženjem tkanine. U ovom razdoblju žene još nisu imale odredene kostime. Ipak neki od ovih plesaca su povremeno utjelovljivali žene. To je bilo zato što oni nisu bili samo obicni plesaci nego takoder i glazbenici kao i glumci. Slicno kao i na zapadu u shakespearianskom razdoblju, svi su dramski nastupi izvodeni od strane muškaraca jer je ženama bilo zabranjeno javno nastupati.
Ovi plesaci su bili toliko popularni da su cesto izbijali sukobi oko toga koja je skupina bolja u nastupu. Neredi su zapravo bili toliko ucestali da su izazvali zabranu daljnjeg izvodenja trbušnog plesa u razdoblju tokom 1830-ih . Naknadno je zabrana uklonjena, ali modernizacija zajedno sa pritiskom za prihvacanje zapadnih vrijednosti smanjila je izvedbe trbušnog plesa od strane muškaraca. Konacno, zahvaljujuci turistickim zahtjevima, njihovo mjesto su zauzele žene zabavljacice.
Danas muški trbušni plesaci postaju sve cešci i ne samo u Sjedinjenim Americkim Državama, vec po cijelom svetu. Ovi moderni izvodaci su se ponovo poceli pojavljivati u Grckoj, Turskoj, Libanonu i Egiptu. Vecina plesaca susrece se sa izazovima umjetnicke i društvene prirode. Pitanja kao bi li trebale postojati razlike u kostimima, držanju i intenzitetu koreografije izmedu muških i ženskih trbušnih plesaca tema su rasprava podjednako izmedu muških i ženskih plesaca.
Sa obzirom na nagli porast zanimanja za sam ples, nova generacija muških plesaca je prihvatila ovaj plesni stil. U usporedbi sa ženskim plesacicama, njihov broj je još uvijek mali ali im se drasticno povecao broj kroz zadnjih 20 godina.
Poznati muški plesaci u SAD-u i Latinskoj Americi od 1970-ih su: Bert Balladine, John Compton, Sergio, Horacio Cifuentes, Amir od Bostona, Adam Basma, Ibrahim Farrah, Yousry Sharif, Aziz, Kamaal, Amir Thalib, Mark Balahadia, Jim Boz i Tarik Sultan.
Bez obzira na povremena protivljenja iz plesnih zajednica od strane onih kojima ovaj ples predstavlja izraz ženske snage ili onih prema kojima je profesionalna izvedba trbušnog plesa "ženski posao", broj muškaraca koji sudjeluju u trbušnom plesu u cijelom svetu je u porastu i postepeno se prihvaca.
Zdravlje i trbušni ples
Prednosti trbušnog plesa su kako tjelesne tako i duševne prirode. Ples osigurava dobru kardeovaskularnu vježbu i pomaže povecati gipkost i snagu tela. Fokusira se na mišice torza, prvenstveno trbušne mišice ali i kralježnicu, a jaca i snagu nogu. Mnogi trbušni plesaci mogu takoder ojacati ruke, ramena i opcenito gornji deo tela, a ples uz korištenje cinela može razviti snagu i samopokretljivost prstiju. Trbušni ples je pogodan za osobe svih godina i tjelesne grade, a može biti onoliko zahtjevan koliko plesac/ica to sam izabere. Što se mentalnog zdravlja tice, vježbom se bolje upoznaje vlastito tijelo tako da se bolje osjecamo u njemu, povecava se samopouzdanje i opcenito ispoljava se pozitivni stav u svakodnevnom životu.
Kao i kod pocinjanja bilo kojeg drugog oblika tjelesne vježbe, bilo bi pametno posavjetovati se sa vlastitim lijecnikom prije nego što se zapocne sa treningom. Takoder je korisno razgovarati sa plesnim instruktorom da se sazna razina zahtjevnosti na satovima tecaja.
Zabrana trbušnog plesa
U nekim zemljama znalo je doci do zabrane ili ogranicavanja izvodenja trbušnog plesa. Najnoviji je primjer u Egiptu gdje je tokom razdoblja od jedne godine postojala zabrana izvodenja stranog trbušnog plesa sve do rujna 2004.
Trbušni ples u popularnoj kulturi
Glazbeni spotovi u kojima se prikazuju plesovi pod nazivom "trbušni ples" cesto uznemiravaju profesionalne plesace koji ne smatraju takve "treskajuce predstave" pravim primjerom plesa, uzimajuci u obzir uglavnom jadnu tehniku pokreta i pretjerano erotsko aludiranje i preko granice vulgarnosti. Profesionalni plesaci takve izvedbe radije nazivaju "ples inspiriran trbušnim plesom".
Trbušni ples je odnedavna postao svjetski popularan zahvaljujuci latino super zvijezdi Shakiri, ciji ples ukljucuje elemente trbušnog plesa, latino i modernog plesnog stila. Njezino dijelom Libanonsko podrijetlo imalo je veliki utjecaj na njezin stil trbušnog plesa i bliže je izvornoj formi. Od drugih pjevacica koje su izvodile trbušni ples mogu se navesti: Aaliyah, Beyoncé, Rihanna, Nelly Furtado, Christina Aguilera...